Lynne Ramsay, meester in het blootleggen van menselijke ontwrichting, toont opnieuw hoe dicht ieder mens bij de rand van waanzin kan komen. Zeven jaar na You Were Never Really Here keert ze terug met Die My Love, een film die de intensiteit heeft van een koortsdroom. Waar Ramsays eerdere werk vooral draaide om geweld, schuld en trauma, richt ze haar blik hier nadrukkelijk op de intieme en lichamelijke ontregeling van moederschap. Daardoor voelt de film verwant aan haar oeuvre, maar ook als een stap naar een nog rauwer, persoonlijker terrein.

Jennifer Lawrence (Grace) en Robert Pattinson (Jackson) – © Filmdepot

Wanneer het evenwicht kantelt

Grace en Jackson trekken zich terug in een afgelegen huis in Montana, ver weg van alles wat vertrouwd is. Aanvankelijk lijken ze het toonbeeld van een liefdevol, speels koppel dat samen een kind op de wereld zet. Maar na de geboorte van hun kindje kantelt het evenwicht. Grace glijdt van een post-partumdepressie in een psychose. Jackson, overweldigd en machteloos, vlucht in zijn werk. De dagen worden stil en lang, en Grace blijft alleen achter met een realiteit die tussen haar vingers glipt.

Ramsay confronteert ons met ongemakkelijke waarheden over moederschap – ontdaan van romantiek, kwetsbaar en pijnlijk herkenbaar voor wie het onuitgesprokene kent. De worsteling van Grace is individueel, maar staat ook symbool voor vrouwen die onder de druk van verwachtingen, verantwoordelijkheid en vermoeidheid hun houvast verliezen. Ramsay kiest niet voor een vijand of verklaring; ze laat zien hoe fragiel de menselijke geest kan zijn wanneer steun en structuur wegvallen.

Cinematografie als mentale spiegel

De cinematografie van Seamus McGarvey vangt zowel de claustrofobie van het vervallen huis als de benauwende uitgestrektheid van het landschap. Hittemirages, voortdurende trillingen in beeld en schijnbaar banale details – een hond in de verte, een schaduw die net te lang blijft hangen – dienen niet alleen als sfeer, maar als een blik in Grace’ ontwrichte binnenwereld. Het maakt de film niet alleen psychologisch intens, maar ook fysiek voelbaar.

Het sound design versterkt dat gevoel. Gezoem, gehijg, krakend hout: niets is toevallig. Geluid wordt een apart personage, een wirwar van impulsen die het perspectief van Grace nabootst. Soms werkt die aanpak overweldigend goed; soms wordt de nadruk op auditieve ontregeling iets te voorspelbaar, waardoor de spanning eerder herhaald dan opgebouwd voelt.

Jennifer Lawrence als Grace – © Filmdepot

Een film die blijft schuren

Jennifer Lawrence is uitzonderlijk sterk als Grace. Ze speelt met een diepe subtiliteit de momenten waarop helderheid en waanzin in elkaar overlopen. Soms zie je dat Grace beseft dat haar gedrag onacceptabel is, maar de rem niet meer vindt. Even vaak is er totale verwarring — een blik die verraadt dat ze elk houvast heeft verloren. Lawrence maakt zowel de wanhoop als de impulsiviteit griezelig invoelbaar.

Toch heeft Die My Love zwaktes. Ramsay vertrouwt zo sterk op intensiteit en subjectieve beleving dat sommige scènes hun kracht verliezen door herhaling. Waar haar eerdere films spanning opbouwen via contrast, kiest deze film voor constante druk. Dat maakt de emotionele cadans vlakker. Daarnaast blijft Jackson als personage onderbelicht, waardoor de dynamiek binnen het gezin minder complex wordt dan het onderwerp eigenlijk verdient.

Die My Love is een nietsontziende film over liefde, moederschap en mentale ontwrichting. Ramsay weigert weg te kijken, maar verliest soms nuance door haar rigoureuze intensiteit. Toch is het resultaat een rauwe, adembenemende nachtmerrie die blijft nazinderen. Een film die je misschien niet nóg eens wilt zien, maar ook nooit meer vergeet.

Mensen die een afwijking hebben, zijn alleen afwijkend wanneer de anderen deze afwijking niet delen. De afwijkende mensen voelen zich daardoor alleen. Als je nou gewoon zorgt dat alle mensen diezelfde afwijking hebben, wordt die afwijking het nieuwe ‘normaal’ en voelt niemand zich meer eenzaam.

Deze drogredenering komt van een middeleeuws Viking-stamhoofd dat zijn gehandicapte, en dus afwijkende, zoon wil oppeppen. The Last Viking begint met deze absurde volkswijsheid, in de vorm van een korte animatiefilm.

Buit

Het Viking-tekenfilmpje is de proloog van een film over twee broers. Manfred (Mads Mikkelsen) heeft een steekje los, een afwijking dus. De ander, Anker (Nikolaj Lie Kaas), is een onhandige crimineel met een agressieprobleem, en daarmee blijkbaar min of meer normaal.
Anker maakt bij een overval ruim 40 miljoen Deense kronen buit. Hij wordt echter onmiddellijk gearresteerd en verdwijnt in het gevang.

Maar voordat hij wordt gepakt, heeft Anker het geld in bewaring gegeven aan zijn broer Manfred, die woont bij hun zus Freja (Bodil Jørgensen). Als Anker na vijftien jaar vrijkomt, heeft Manfred inmiddels besloten dat hij John Lennon is: Manfred heeft namelijk een dissociatieve identiteitsstoornis. Dat verklaart ook waarom Manfred als kind dacht dat hij een Viking was.
Deze haakse wending in het verhaal – de identiteitsstoornis – vormt de start van een onnavolgbare zoektocht naar het verdwenen geld van de overval. Manfred/John Lennon heeft het geld namelijk kwijtgemaakt.

Broederliefde

Deze absurdistisch zwarte komedie gaat echter niet zozeer over een overval met een grote buit. Ze gaat vooral over broederliefde, loyaliteit, solidariteit. Over voor elkaar door het vuur gaan. Over hoe je moet omgaan met afwijkende mensen, en over de vraag wat eigenlijk normaal is en wat niet. En natuurlijk over het zoeken naar geluk door kleine luiden.

Verder uitweiden over de plot betekent in dit geval onmiddellijk te veel verklappen; deze film moet het op veel fronten hebben van het verrassingselement.

Zesde samenwerking

Het is een enorm genoegen in The Last Viking een aantal Scandinavische topacteurs aan het werk te zien. Voor deze speelfilm werkt de Deense regisseur Anders Thomas Jensen voor de zesde keer samen met Denen Mads Mikkelsen en Nikolaj Lie Kaas, met wie hij onder andere de komisch-absurde films The Green Butchers (2003) en Riders of Justice (2020) maakte.

Mikkelsen is inmiddels een wereldster. Het is buitengewoon sterk hoe hij transformeert tot de getikte Manfred. Hij doet dat zelfs zó overtuigend en naturel, met mimiek, wapperende armgebaren, met een speciaal loopje, met een houterige lichaamstaal, dat je nu en dan zelfs vergeet dat het Mikkelsen is.
Nikolaj Lie Kaas zet de criminele broer Anker neer met een mengelmoes van geslepenheid, wanhoop, frustratie, agressie en liefde.

Sarah Lund

Voor The Last Viking maakt Jensen gebruik van een volledige Scandinavische sterrencast, met onder anderen de Zweedse Sofie Gråbøl (Sarah Lund uit The Killing) en de Deen Søren Malling, bekend uit alle Deense (misdaad)series van het afgelopen decennium.

De fotografie is magistraal (director of photography: Sebastian Blenkov), maar de Scandinavische landschappen zijn dan ook van zichzelf al uiterst fotogeniek.

Te lang

Jammer is dat de plot van tijd tot tijd alle kanten opschiet (script van Anders Thomas Jensen: de regisseur zelf). Zulke zijstraten in het verhaal kunnen makkelijk gemist worden en duren te lang, waardoor de totale film aan de lange kant is.

The Last Viking is een lomp, wreed maar tegelijk hilarisch sprookje, tegen het decor van Scandinavië, waar mythen en sagen de bewoners door de donkere winters heen helpen. Snoeihard en hardhandig, maar ook vertederend en hartverwarmend.