De setting is het schemergebied tussen realiteit en fantasie. Broers Jack (Lars de Vos) en Will (Jenson Blight) zitten op twee rode zitzakken met hun rug naar de zaal als gekken te gamen. Op een groot beeldscherm in de achterwand zien we racende en over kop slaande auto’s. Dan komt vader binnen. Bij wijze van les neemt hij zijn zoons hun consoles af: door al dat ge-game stompt je fantasie af. Hij geeft hen een appel.

Het beeldscherm gaat op zwart. Ze gooien de appel naar het lege beeldscherm, maar het ding vliegt er doorheen. Het beeldscherm is zomaar veranderd in een poort. En zoals in Alice in Wonderland via een konijnenhol, belanden de broers via deze poort in een sprookjeswereld.

Aanbidders

Vanaf dat moment tuimelen de broers door een aaneenschakeling van sprookjes en ontmoeten ze de ene sprookjesfiguur na de andere. Grimm-figuren zoals Roodkapje (Léa Sauvignon), Sneeuwwitje (Rosa Cabrera Nuesi), Assepoester (Raquel Tijsterman), Doornroosje (Annabelle Eubanks), Raponsje (Micka Karlsson). Dwergen, prinsen en aanbidders dansen om hen heen. Brother Jack heeft een oogje op Assepoester.

De sprookjeswereld wordt echter overvleugeld door een heks met een glazen bol (Patrick Karijowidjojo). Hij stuurt het kwaad aan, geholpen door de Wolf (Liam McCall) van Roodkapje. Die Wolf heeft op zijn beurt een paar wolvinnen als hulpje.

Combinatie

Door deze mix van personages ontstaat een aaneenschakeling van verhalende dansen. Choreografen Marco Gerris (ISH) en Ernst Meisner (Junior Company) vlechten zorgvuldig beide dansstijlen door elkaar heen. Ze hebben er zorg voor gedragen dat elke dans een combinatie is van ballet en streetdance in al zijn verschijningsvormen, zoals hiphop, locking en breakdance.

De ene helft van de dansers loopt op spitzen, de andere op bijvoorbeeld sneakers. Veel van de kostuums zijn geïnspireerd op degene die Disney zijn sprookjesfiguren aantrekt. Zo heeft Sneeuwwitje de Disney-jurk van de sprookjesfiguur aan, maar dan ingekort tot ballerina-lengte.

Er zijn solo’s, duetten, trio’s, kwartetten en groepsdansen. Gerris en Meisner werken met een groot ensemble van professionele dansers, deels van (ver) over de landsgrenzen. Zo beschikken ze over de weergaloze en charismatische breakdancer Dietrich Pott. De Raponsje van Micka Karlsson is tissue-acrobaat.

Oogstrelend resultaat

De kruisbestuiving tussen klassiek ballet en allerlei soorten streetdance levert méér op dan de som der delen, een soort 1 + 1 = 3. De dansstijlen inspireren en versterken elkaar. Het resultaat is zowel geestig als oogstrelend.

Voor elke nieuwe passage komt geluidsontwerper en componist Scanner (Robin Rimbaud) met andere muziek. Elke scène krijgt een eigen decor dat op het achterdoek wordt geprojecteerd (video- en decorontwerp: Aitor Biedema).

Hernieuwde versie

GRIMM is op papier een herneming van een voorstelling die ISH Dance Collective en Junior Company in 2018 brachten. Deze hernieuwde versie is in de loop der jaren echter duidelijk gerijpt. Ze is sterker, strakker, preciezer.

Ook al verlopen groepsdansen niet altijd helemaal synchroon en haalt er wel eens een danser per abuis te hard uit, is dit een uitstekend gelukte familievoorstelling.

Muziek: Scanner (Robin Rimbaud)
Video- en decorontwerp: Aitot Biedma
Kostuumontwerp: Studio RUIM
Lichtontwerp: Mike den Hollander

De jonge toneelspeler Florian (Florian Myjer) repeteert voor de titelrol in Shakespeares Hamlet. Hij is gehuld in een schermpak en wordt omgeven door mintgroene theatergordijnen. Deze acteur krijgt fraaie rollen, heeft getalenteerde collega’s, maar vooral ook: een vaste regisseur wiens sterspeler hij is. Hij mag stralen omdat hij comfortabel is ingebed in de theaterwereld.
Enerzijds is dat luxe, anderzijds benauwend. De boel raakt uit balans doordat de topregisseur – door de acteur ‘Frans Schaeffer’ genoemd – steeds meer de grenzen opzoekt van wat hij kan vragen van een acteur.

Naakt op het podium

Inmiddels is het zover dat regisseur Frans Hamlet/Florian en tegenspeler Ophelia/Naomi gedurende het eerste uur van de voorstelling naakt op het podium laat staan, zonder dat daarvoor een goede dramaturgische reden is. En: zonder de vereiste intimiteitscoördinator, die de spelers de ruimte kan bieden om te vertellen of en hoe ze hierin willen meegaan. De bom staat op barsten.

Vertrouwen

Acteur is per definitie een kwetsbaar beroep. Om te overtuigen, zul je je lichaam plus je emoties in de strijd moeten werpen. Zover kun je alleen gaan in een sfeer van absoluut vertrouwen. Medewerkers, collega-acteurs en zeker ook de regisseur zullen door en door integer en betrouwbaar moeten zijn, willen makers met elkaar komen tot een topvoorstelling.

Wordt dat vertrouwen geschaad, dan is het voor spelers onmogelijk nog ‘alles’ te geven. Daar lijdt de kunst onder. Dit is de kern van de boodschap van solovoorstelling The Actor van acteur Florian Myjer bij Oh Deer, in de regie van Floor Houwink ten Cate.

Geweld

Sinds het begin van het #MeToo-tijdperk is duidelijk dat het in de kunsten en de media nogal eens fout ging en nog wel gaat: hooggeplaatsten gebruiken verbaal, geestelijk en fysiek geweld. Van ondergeschikten wordt vaak (te) veel gevraagd.

De goede verstaander ziet in de hoogmoedige regisseur Frans mensen zoals Matthijs van Nieuwkerk en Ivo van Hove, en de tekst verwijst ook naar wijlen Dora van der Groen (1927-2015), de veeleisende Vlaamse theatermaker. Dit stuk breekt een lans voor een theaterpraktijk waarin makers tot grote prestaties komen zonder dat daarbij mensen worden gekwetst.

Werken onder druk

Florian Myjer, die in deze solovoorstelling alle rollen speelt, schreef deze tekst in samenwerking met Floor Houwink ten Cate en Han van Wieringen. Ze baseerden zich op de geregeld beladen sfeer in de theaterwereld, maar vooral: op het werken onder de grote druk van krappe tijdschema’s en hoge publieksverwachtingen.
The Actor is voer voor dramaturgen vanwege het zeer nauwgezet heen en weer springen tussen personages en verhaallijnen; vanwege het Droste-effect van het spelen van een toneelstuk in een toneelstuk in een toneelstukstuk; vanwege de vele expliciete en impliciete verwijzingen naar Hamlet; enzovoort.

Verrassingen

De teksten zijn deels verhalend proza, gelardeerd met dialogen, deels monologen en dialogen recht naar de zaal. ‘De acteur’, ‘Florian’ en ‘ik’ lijken in de tekst min of meer samen te vallen; toch maakt Myjer expliciet onderscheid tussen deze drie, zowel door zijn tekst verschillend in te steken als door al dan niet naar zichzelf te wijzen.
Myjer heeft in deze solovoorstelling een heel scala aan kleine gebaren, symbolen en een handvol voorwerpen om te laten zien welk personage hij vertolkt.

Zeer fraaie visuele verrassingen en vondsten zorgen voor humor, maar ze versterken de boodschap ook; zoals wanneer de regisseur boven op een verheven podiumpje op zijn designstoel zit, als op een troon.

Huzarenstuk

We wisten al van voorstellingen zoals Brideshead Revisited, Lady Chatterley’s Lover en Schuldig kind dat Florian Myjer een sterke acteur is. Maar deze rol als ‘de acteur’ is een absoluut huzarenstuk; regisseur Houwink ten Cate laat hem fysiek en emotioneel alles uit de kast halen. Niet alleen vertelt Myjer als vanzelf het verhaal met al zijn zijsporen en uitweidingen; hij gooit daarbij elke vezel in zijn lijf in de strijd. En zijn stem, plus elke gezichtsspier waarmee hij zijn mimiek kan bijsturen, waarmee hij een emotie kan neerzetten. Hij staat, ligt, kruipt, rolt, springt, klimt. Schreeuwt, lacht, huilt.

Zo brengt Myjer zijn boodschap feilloos over het voetlicht: heb je zo veel persoonlijk leed over voor het maken van een topvoorstelling, van kunst? Of weten we inmiddels best dat dat ook kan zonder grenzen te overschrijden? Het antwoord is zonneklaar.

Tekst: Florian Myjer en Floor Houwink ten Cate
Dramaturgie: Han van Wieringen
Decorontwerp: Janne Sterke
Kostuumontwerp: Daphne de Winkel
Geluidsontwerp: Annelinde Bruijs
Lichtontwerp en techniek: Bo van der Ham

Hoe reageren normale burgers wanneer de machthebbers zich opeens tegen hen keren? Bij de Ierse burgers in Prophet Song heerst eerst ongeloof: het zal zo’n vaart niet lopen, toch? Vervolgens zijn ze verontwaardigd: ja zeg, dat kan zomaar niet. Maar stukje bij beetje zet de neergang door, neemt rechteloosheid met bruut geweld de macht over en gaat de democratie ten onder. Het is niet moeilijk in Prophet Song alle hedendaagse oorlogen te zien, plus het regime van Donald Trump.

Noodwetvoorziening

In deze voorstelling van de Iraans-Duitse regisseur Mina Salehpour worden de burgers van Ierland overvallen door autoritaire machthebbers. Met een plots ingevoerde ‘noodwetvoorziening’ in de hand grijpen ze hard en redeloos in tegen burgers die hen onwelgevallig zijn. Na aanvankelijke verbazing en verontwaardiging om het rechteloze tekeergaan van agenten en soldaten, blijkt al snel dat tegenspraak, protesten of rechtszaken geen nut hebben.

Mannen worden zonder duidelijke aanklacht opgepakt. Vervolgens verdwijnen zij in het ondoorgrondelijke rechtssysteem – als er al sprake is van een rechtssysteem. Misschien komen ze nog ooit terug, misschien zijn ze ook al op dag één om het leven gebracht.

Onzichtbare baby

Zo wordt ook Larry (Sanne den Hartogh) opgepakt. Larry is de man van Eilish. Hij is voorzitter van de onderwijsvakbond en bereidt een staking voor. Reden om hem zonder pardon op te pakken. Net als een vriend, die al eerder in het gevang verdween.

Spil van de plot is vervolgens zijn echtgenote Eilish (Janni Goslinga), moeder van hun vier kinderen. De jongste is nog een baby. Eilish houdt baby Ben rechtop midden vóór haar lichaam vast. Met haar linkerhand ondersteunt ze het hoofdje, met de rechter de billetjes. Baby Ben is echter ‘onzichtbaar’: Goslinga draagt geen kind, geen pop, geen bundeltje doeken, maar een imaginair kind. Een baby is een symbool voor nieuw leven, voor de toekomst. In het onzichtbaar zijn van die baby kunnen we de twijfel zien aan de mogelijkheid van nieuw leven, aan de vraag of er wel sprake zal zijn van een toekomst.

Stapje voor stapje

Eilish gelooft niet in de plotselinge rechteloosheid. Ze gaat ervan uit dat haar man weer wordt vrijgelaten. Ze probeert ondertussen haar kinderen op koers te houden en voor haar dementerende vader (Gijs Scholten van Aschat) te zorgen. Heel langzaam, stapje voor stapje, na een reeks van nare incidenten, begint deze alledaagse vrouw in te zien dat er geen weg terug is, dat de situatie alleen maar erger zal worden.

Bewerkt boek

Prophet Song is een bewerking van het gelijknamige boek uit 2023 van de Ierse schrijver Paul Lynch. De internationaal vermaarde regisseur Mina Salehpour, als kind met haar ouders gevlucht uit Iran, bewerkte het boek samen met Lea Goebel tot een theatertekst.

Scenograaf Andrea Wagner geeft de spelers alleen een tafel, een stel sobere stoelen en een plastic teil als decor. Desondanks is de vormgeving groots, overweldigend, mede dankzij de subtiele belichting (lichtontwerp Mark Van Denesse) en een zeer zware, dreigende soundscape (componist Sandro Tajouri).
In het stuk volgen de gebeurtenissen elkaar in een razend tempo op, en Salehpour houdt er een moordend tempo in door de scènes bijna ongemerkt in elkaar te laten overvloeien. Daardoor vliegen de twee uur die de voorstelling duurt om.

Zwijgende massa

Mooie vondst is een soort klassiek Grieks ‘koor’ van figuranten op het podium. Nu eens lopen ze tussen de acteurs door, soms staan ze op een rij, of ze keren de spelers de rug toe. De figuranten symboliseren de zwijgende massa, de wereld die ziet hoe de ramp zich voltrekt, maar niet ingrijpt.

Salehpour heeft een hele roedel ijzersterke acteurs tot haar beschikking. Vooral Janni Goslinga als moeder Eilish levert een topprestatie. Goslinga staat feitelijk de volle twee uur in de schijnwerpers. We zien haar geleidelijk veranderen van liefdevol, vrolijk en strijdlustig in bang en wanhopig. Goslinga trekt alle registers van haar grote talent open, van lachend naar huilend, van beweeglijk naar stram.

Gijs Scholten van Aschat zet volkomen geloofwaardig en naturel een verwarde, eigenwijze dementerende vader neer. Jesse Mensah speelt oudste zoon Mark met toepasselijke bravoure, speels in stemgebruik en lichaamstaal. Maria Kraakman zet zo’n beetje alle vrouwenrollen neer, met groots gemak schakelend van personage naar personage.

Lichtvoetigheid

Opvallend is Roman Derwig als de speelse twaalfjarige zoon Bailey, en als een licht schmierende soldaat. Hij zet een mooie bokkige puber neer, en een irritante, spottende soldaat. Derwig speelde eerder dit jaar de titelrol in Hamlet bij Theater Rotterdam. Toen stond hij er vooral bij als een jammerende jongen, met hangende wenkbrauwen en een pruillip. In Prophet Song stuitert Derwig met jeugdige lichtvoetigheid over het podium.

De enige die niet goed uit de verf komt, is ‘Ntianu Stuger als dochter Molly. Stuger heeft zich de afgelopen jaren bewezen als groot talent, maar ze krijgt van Salehpour nauwelijks de ruimte om méér te doen dan het meisje nogal hangerig neerzetten.

Vreedzaam

De apocalyps waar de voorstelling op afstevent, is niet louter inktzwart. Er is een uitweg. Vluchtelingen zetten in een lange sliert koers naar de grens met een vreedzaam buurland. Misschien hebben ze tóch een toekomst.

Tekst: Paul Lynch
Bewerking: Mina Salehpour en Lea Goebel
Scenografie: Andrea Wagner
Componist: Sandro Tajouri
Lichtontwerp: Mark Van Denesse
Kostuumontwerp: Maria Anderski