Met fantasie en verbeelding
foto: Rijksmuseum/Amie GalbraithDe Nederlandse beeldhouwer Carel Visser (1928-2015) ging aan de slag met onder meer ijzer, herhalingen, stapelingen en spiegelingen en vooral met verbeelding en fantasie. Zijn twaalf beelden die nu gratis in de tuinen en het atrium van het Amsterdamse Rijksmuseum zijn te zien, vragen de bezoekers om hun eigen beleving en invulling van de abstracte vormen.
Of het nu gaat om de open ruimte tussen Twee vogels (1954), een vroeg werk in de vijver, of een werkmodel van Vliegende vis (1993), een laat werk dat lijkt te zweven in het atrium: overal valt de ruimtelijkheid op. De Vliegende vis vormt bovendien de fraaie synthese tussen het uitgangspunt van Visser: de natuur, die overal op een of andere manier is terug te vinden, en de geometrische abstractie ervan en het materiaal dat hij gebruikte.
Tussen die twee uitersten, de vroege en late Visser, kun je in je verbeelding de as van de schitterende Jacobsladder (1955) zien, met zijn acht repeterende sikkelvormen van zwartgelakt ijzer die daaromheen lijken te draaien als een trap. Het acht meter hoge werk staat in zijn eentje mooi te zijn naast een eenzame boom, die al even hoog wil reiken. Want esthetiek voert bij deze tentoonstelling de boventoon.
Auschwitz
Uit dezelfde tijd als de vroege Visser stamt een ontwerp voor de wedstrijd voor een nieuw oorlogsmonument, Auschwitz (1957), dat nooit is uitgevoerd. Je herkent er de schoorstenen van de gaskamers in en de doodlopende treinrails. De internationale jury vond het te formalistisch, te emotieloos.
In een aflevering van de korte filmportretten Hollandse meesters in de 21e eeuw werd aan Visser gevraagd of Grote Auschwitz (uit het Kröller-Müller Museum) voor een tentoonstelling in 2019 in het Haags Gemeentemuseum (nu Kunstmuseum Den Haag) niet eerst schoongemaakt moest worden. ‘Nee’, antwoordde de kunstenaar. ‘Het mos moet erop blijven zitten.’ En hij had gelijk, want zijn opvatting sluit aan bij wat de gastcurator van deze tentoonstelling, Jan Teeuwisse, in de begeleidende catalogus schrijft: ‘Vissers handschrift in het harde en stugge materiaal is bewust imperfect (…). Hij had vrede met de vergankelijkheid van zijn werk, vond dat zelfs essentieel.’ Op de kleine versie van het ijzeren en stalen kunstwerk ontbreekt het mos en eigenlijk is het jammer dat, om welke reden dan ook, de grote versie niet is te zien.
Als bezoeker kun je geruime tijd blijven staan bij de huid van lood van Signaal 1 en 2 (1964) en er van alles in zien en ontdekken. De werken staan al sinds 2020 in de tuinen, dankzij een schenking van KPN. De twee beelden vormden ook de aanleiding voor deze eerste tentoonstelling van een Nederlandse beeldhouwer in de tuinen. Kunstenaars Richard Long, Barbara Hepworth en Ellsworth Kelly gingen hem onder meer voor.
Leegte en plantenvormen
De leegte tussen Twee vogels keert, nog voor Vliegende vis, terug in Gat (1968). Het gat wordt als het ware omlijst door twee horizontale en twee verticale ijzeren balken. Volgens een tekstbordje mag je zelf ook hier al kijkend uitmaken of het in dit geval ‘niets’ of ‘alles’ omkadert.
Wat ook terugkeert zijn plantenvormen, zoals in Als een plant (1988). Uit ijzer is een vorm gesneden die op een plant lijkt. ‘Gesneden beelden’, noemden Visser en criticus Carel Blotkamp het werk. Daarmee verwijzen zij zowel naar de vorm van de bladeren als naar het verbod op gesneden beelden uit het Bijbelboek Exodus.
Het is een fijne tentoonstelling met werk van een van de grootste Nederlandse beeldhouwers die al in 1958 deelnam aan de Documenta in Kassel en de Biënnale van Venetië. Later deed hij dat nog eens in Venetië, toen Kho Liang Ie voor de gelegenheid het Rietveldpaviljoen met asfalt bedekte. Van hem is momenteel in het Stedelijk Museum Amsterdam ook een tentoonstelling te zien. Mooi, die gelijktijdigheid.

foto: Rijksmuseum/Amie Galbraith



©Tudum by Netflix
E*D.SIGN (Ester van Leuveren)
Alba
Kim Krijnen
bol.com
bol.com
bol.com
bol.com
© 2025 Universal Studios. All Rights Reserved. (via Filmdepot)
Filmdepot 


Wesley Verhoeve
Filmdepot
Filmdepot
© DannyWillems
Jeanne van Rutten
Jeanne van Rutten 

Filmdepot: 2025 Disney/Pixar. All Rights Reserved.
Filmdepot: 2025 Disney/Pixar. All Rights Reserved.
Gergely Ofner
Gergely Ofner
Marinus Vroom
Marinus Vroom
Jeanne van Rutten
Fabian Calis
Fabian Calis