Phaedra is het zat, ze krijst het uit van ellende. Al twintig jaar speelt ze de gedweeë koningin in de poppenkast die het hof van haar man Theseus is. Theseus is de held die op Kreta het monster Minotaurus doodde. Maar hij is ook saai. En hij houdt er een stoet minnaressen op na. Hij heeft allang geen oog meer voor zijn vrouw, er is alleen nog obligate intimiteit die eerder afstandelijk is dan warm.

Theseus schenkt Phaedra groteske kledingstukken. Hij belemmert opzettelijk haar bewegingsvrijheid door enorme tulen kostuums voor haar mee te brengen. Die passen over de bruidsjurk die ze altijd draagt, symbool voor het onherroepelijk gebonden zijn aan haar man. In die tulen kooi kan Phaedra niet alleen niet vrijuit bewegen, ze kan daardoor ook niet dicht bij anderen komen, kan niet intiem worden en raakt zo onvermijdelijk geïsoleerd (kostuumontwerp: Regine Standfuss).

Steen in de vijver

De aankomst van de jeugdige Persea aan het hof is de steen die in die stilstaande vijver wordt gegooid. Persea is door Theseus uitverkoren als verloofde voor zijn troonopvolger Demophon. Maar met Persea komt een jonge vrouw binnen die maling heeft aan de heersende mores in deze mannenwereld. Zij ziet het lijden van Phaedra en probeert haar te helpen met geneeskrachtige kruiden. Persea is zuiver, eerlijk, onbedorven door intriges en gekonkel, immuun voor de giftige hofcultuur. En ze valt buiten de invloedssfeer van hogepriester Panopeus, die Theseus in de tang houdt. Tot haar eigen verbazing wordt Phaedra verliefd op deze verloofde van haar zoon, met alle noodlottige gevolgen van dien.

Vrouwenstuk

Phaedra in vlammen is geschreven door Nino Haratischwili (Georgië, 1983). De plot is losjes gebaseerd op Hippolytos (428 v.Chr.) van Euripides en Phèdre (1677) van Racine. In die stukken wordt Phaedra verliefd op haar stiefzoon Hippolytus. Haratischwili actualiseert het drama en maakt er een vrouwenstuk van, mede door de liefde van Phaedra te laten uitgaan naar een vrouw.

Verantwoordelijkheid

Regisseur Ola Mafaalani (Syrië, 1968) heeft een lange staat van dienst als regisseur van maatschappelijk relevante, geëngageerde voorstellingen. Vrijblijvendheid, zo naïef zijn dat je de consequenties van je keuzes en je daden niet overziet, waardoor je zomaar onbedoeld ongeluk en kwaad veroorzaakt… Mafaalani gelooft er niet in. Iedere mens heeft een verantwoordelijkheid voor zijn eigen geluk en dat van de ander, en voor de samenleving als geheel. Met die verantwoordelijkheid moet je zorgvuldig en integer omgaan.

Mafaalani laat de personages in Phaedra in vlammen onverantwoorde keuzes maken die uiteindelijk anderen of de samenleving schaden. De enige die zich volledig bewust is van de consequenties van zijn daden is de hogepriester Panopeus, prachtig vilein gespeeld door Rick Paul van Mulligen.

As

Rode draden door de hele voorstelling heen zijn de muziek van de strijkers van het New European Ensemble, en de as die gestaag vanuit het plafond op het podium en de spelers dwarrelt. Die as is de voorbode van de onafwendbare rampspoed die over Phaedra zal worden uitgestort. Malou Gorter speelt de koningin afwisselend woedend, cynisch, verbaasd, liefdevol. Van fluisterend tot krijsend.
Yela de Koning als Persea draagt een sobere, rechte grijze jurk en lange grijze kousen. Ze heeft grote zware bergschoenen, waardoor ze letterlijk op haar tenen door deze mannenwereld kan lopen. Yela de Koning zet de verloofde kalm en onverstoorbaar neer: puur, eerlijk, integer, onbedorven, kwetsbaar.

Op Van Mulligen na krijgen de mannenrollen van Mafaalani minder ruimte. Gustav Borreman in de rol van Theseus, en Yamill Jones als troonopvolger Demophon hebben vooral korte, kleine teksten, waardoor weinig diepgang kan ontstaan. Sander Plukaard als de jongere zoon Acamas komt beter uit de verf. Plukaard overtuigt als de verwende, verliefde, jaloerse, puberale verrader die uiteindelijk het laatste duwtje geeft aan de neergang van Phaedra en Persea.

Feminiene ambities

De portee van Phaedra in vlammen is helder. Aangezien de wereld niet is ontworpen door vrouwen, rekening houdend met wat voor hen het meest zinvol is, maar door mannen en vanuit hun verlangens, kunnen vrouwen hooguit optimaal functioneren door zich zo goed mogelijk aan die mannelijke norm aan te passen. Vrouwen die feminiene ambities vooropzetten, zullen dat bezuren. Dat is de boodschap die regisseur Ola Mafaalani brengt met haar noodlotsdrama bij Het Nationale Theater. Betekenisvol theater maken: dit is hoe je dat doet.

Tekst: Nino Haratischwili
Muziek: Emlyn Stam, Santiago Velo, Matthijs Broersma, Willem Stam, Astrid Haring, Ernestine Stoop, Rada Ovcharova, Jellantsje de Vries
Decorontwerp: Jeffrey Kranen, Ola Mafaalani
Kostuumontwerp: Regine Standfuss

Dit is een theaterseizoen vol Hamlet-uitvoeringen, het ene na het andere gezelschap speelt het stuk. Het verhaal van de Drentse versie, Hømlet, in een notendop. De oude koning van Denemarken, Hømlet senior, overlijdt terwijl hij een tukje doet in de boomgaard. Zijn kind, Hømlet junior, is in zak en as. Zijn broer Claudius danst echter op zijn graf, pikt onmiddellijk zijn troon in, en trouwt binnen de kortste keren met seniors weduwe Gertrude.
De rouwende Hømlet hoort van de dolende geest van zijn overleden vader dat er kwaad steekt achter diens dood, en gaat op onderzoek uit om alle slechteriken te ontmaskeren. Tijdens die zoektocht vallen zowel schuldige als onschuldige slachtoffers.

Nep-Scandinavisch

Shakespearetheater Diever transformeert William Shakespeares klassieker uit 1601 in Hømlet, voorzien van koddige nep-Scandinavische spelling. De aangepaste titel is behalve geestig ook een statement. Ten eerste zette de groep al vier keer eerder een Hamlet neer. En ten tweede zou deze Hømlet ongeveer genderneutraal zijn – al wordt wel gesproken van een ‘zoon’ en ‘de kroonprins’. De rol wordt gespeeld door Inge Wijers, een vrouw.

Hømlet is ‘een kroonprins die anders was’, aldus de inleiding bij de voorstelling. Hij moet zichzelf kunnen zijn, is de herhaalde boodschap, maar hoe wordt niet echt duidelijk. Vertaler, bewerker en regisseur Jack Nieborg zette nogal stevig het mes in tekst en dramaturgie, die daardoor hier en daar hoe dan ook nogal gehavend zijn.

80 jaar

Shakespearetheater Diever, theater in de openlucht in het bos in Drenthe, loopt zich warm voor 2026: volgend jaar bestaan ze 80 jaar. Elk jaar wordt er (minstens) één Shakespeare opgevoerd, inmiddels al 25 jaar onder de bezielende leiding van bewerker/regisseur Jack Nieborg. Zo leveren ze charmante en geestige voorstellingen af, want humor is een voorwaarde voor dit gezelschap dat goeddeels draait op amateurs en vrijwilligers. Hun Shakespeare-bewerkingen zijn geestig tot zelfs hilarisch, maar tegelijkertijd bloedserieus.

Androgyn

Nieborg heeft Hamlet naar het heden vertaald tot Hømlet, inclusief een vrouw die de titelrol speelt. Dat is uiteraard al vaker gedaan – bijvoorbeeld door Abke Haring in 2014. De vraag is een beetje wat je met die keuze inhoudelijk opschiet, tenzij de bedoeling is dat Hømlet een androgyn personage is. Alleen – dat is de Drentse Hømlet van Inge Wijers niet, zij zet een man neer.

Inderdaad schreef Shakespeare weinig vrouwenrollen, maar Nieborg laat in deze voorstelling een hele zwik rollen überhaupt door vrouwen spelen, het is niet zo dat die acteurs anders niet aan de bak komen.

Aangeschoten

Inge Wijers is een verdienstelijke, maar geen ijzersterke Hømlet, op een of twee momenten na. Misschien was ze in een andere rol beter uit de verf gekomen, want Wijers is beslist een verdienstelijk acteur.
Opvallend op hun plek zijn Anne Peter van Muijen als de even gehaaide als onhandige koning Claudius, voorzien van een blonde Hans Klok-pruik; en Marion Nieborg-Juch als de immer aangeschoten koningin Gertrude. Zij heeft de lach aan haar kont en speelt de dronken koningin juist niet zwalkend, maar met fijne subtiele wankelingen. Fraai is ook de glasheldere Horatio van Siebren de van der Schueren. Zijn timing en ritme zijn zo sterk dat hij de blik van de toeschouwer naar zich toe zuigt.

Toekomst

Nieborg heeft de tekst flink naar zijn hand gezet. Zo is aan het einde de opkomst van de Noorse Prins Fortinbras geschrapt. Regisseur Erik Whien van Theater Rotterdam maakte eerder dit jaar diezelfde keuze in zijn Hamlet. Dramaturgisch kun je Fortinbras zien als de lichte weg naar de toekomst aan het einde van dit zwarte stuk. Laat Fortinbras weg, en die toekomst valt over de rand.

Een vreemde kronkel is in Diever ook dat Hømlet zichzelf mag zijn, maar dat hij desondanks niet meer wil leven.

Ingenieus decor

Het decor van Hømlet (ontwerp en bouw: Janco van Barneveld) is stemmig, mooi, doeltreffend en vooral: buitengewoon ingenieus. Het Shakespearetheater blinkt daarnaast altijd uit in prachtige kostuums (kostuumontwerp: Margot van der Kamp).

Ondanks de kritische noten levert Jack Nieborg hier opnieuw een fijne, geestige, en toch zeer serieuze avond toneel af.

Decorontwerp: Janco van Barneveld
Kostuumontwerp: Margot van der Kamp
Lichtontwerp: Henry van Niel