Dit is een theaterseizoen vol Hamlet-uitvoeringen, het ene na het andere gezelschap speelt het stuk. Het verhaal van de Drentse versie, Hømlet, in een notendop. De oude koning van Denemarken, Hømlet senior, overlijdt terwijl hij een tukje doet in de boomgaard. Zijn kind, Hømlet junior, is in zak en as. Zijn broer Claudius danst echter op zijn graf, pikt onmiddellijk zijn troon in, en trouwt binnen de kortste keren met seniors weduwe Gertrude.
De rouwende Hømlet hoort van de dolende geest van zijn overleden vader dat er kwaad steekt achter diens dood, en gaat op onderzoek uit om alle slechteriken te ontmaskeren. Tijdens die zoektocht vallen zowel schuldige als onschuldige slachtoffers.

Nep-Scandinavisch

Shakespearetheater Diever transformeert William Shakespeares klassieker uit 1601 in Hømlet, voorzien van koddige nep-Scandinavische spelling. De aangepaste titel is behalve geestig ook een statement. Ten eerste zette de groep al vier keer eerder een Hamlet neer. En ten tweede zou deze Hømlet ongeveer genderneutraal zijn – al wordt wel gesproken van een ‘zoon’ en ‘de kroonprins’. De rol wordt gespeeld door Inge Wijers, een vrouw.

Hømlet is ‘een kroonprins die anders was’, aldus de inleiding bij de voorstelling. Hij moet zichzelf kunnen zijn, is de herhaalde boodschap, maar hoe wordt niet echt duidelijk. Vertaler, bewerker en regisseur Jack Nieborg zette nogal stevig het mes in tekst en dramaturgie, die daardoor hier en daar hoe dan ook nogal gehavend zijn.

80 jaar

Shakespearetheater Diever, theater in de openlucht in het bos in Drenthe, loopt zich warm voor 2026: volgend jaar bestaan ze 80 jaar. Elk jaar wordt er (minstens) één Shakespeare opgevoerd, inmiddels al 25 jaar onder de bezielende leiding van bewerker/regisseur Jack Nieborg. Zo leveren ze charmante en geestige voorstellingen af, want humor is een voorwaarde voor dit gezelschap dat goeddeels draait op amateurs en vrijwilligers. Hun Shakespeare-bewerkingen zijn geestig tot zelfs hilarisch, maar tegelijkertijd bloedserieus.

Androgyn

Nieborg heeft Hamlet naar het heden vertaald tot Hømlet, inclusief een vrouw die de titelrol speelt. Dat is uiteraard al vaker gedaan – bijvoorbeeld door Abke Haring in 2014. De vraag is een beetje wat je met die keuze inhoudelijk opschiet, tenzij de bedoeling is dat Hømlet een androgyn personage is. Alleen – dat is de Drentse Hømlet van Inge Wijers niet, zij zet een man neer.

Inderdaad schreef Shakespeare weinig vrouwenrollen, maar Nieborg laat in deze voorstelling een hele zwik rollen überhaupt door vrouwen spelen, het is niet zo dat die acteurs anders niet aan de bak komen.

Aangeschoten

Inge Wijers is een verdienstelijke, maar geen ijzersterke Hømlet, op een of twee momenten na. Misschien was ze in een andere rol beter uit de verf gekomen, want Wijers is beslist een verdienstelijk acteur.
Opvallend op hun plek zijn Anne Peter van Muijen als de even gehaaide als onhandige koning Claudius, voorzien van een blonde Hans Klok-pruik; en Marion Nieborg-Juch als de immer aangeschoten koningin Gertrude. Zij heeft de lach aan haar kont en speelt de dronken koningin juist niet zwalkend, maar met fijne subtiele wankelingen. Fraai is ook de glasheldere Horatio van Siebren de van der Schueren. Zijn timing en ritme zijn zo sterk dat hij de blik van de toeschouwer naar zich toe zuigt.

Toekomst

Nieborg heeft de tekst flink naar zijn hand gezet. Zo is aan het einde de opkomst van de Noorse Prins Fortinbras geschrapt. Regisseur Erik Whien van Theater Rotterdam maakte eerder dit jaar diezelfde keuze in zijn Hamlet. Dramaturgisch kun je Fortinbras zien als de lichte weg naar de toekomst aan het einde van dit zwarte stuk. Laat Fortinbras weg, en die toekomst valt over de rand.

Een vreemde kronkel is in Diever ook dat Hømlet zichzelf mag zijn, maar dat hij desondanks niet meer wil leven.

Ingenieus decor

Het decor van Hømlet (ontwerp en bouw: Janco van Barneveld) is stemmig, mooi, doeltreffend en vooral: buitengewoon ingenieus. Het Shakespearetheater blinkt daarnaast altijd uit in prachtige kostuums (kostuumontwerp: Margot van der Kamp).

Ondanks de kritische noten levert Jack Nieborg hier opnieuw een fijne, geestige, en toch zeer serieuze avond toneel af.

Decorontwerp: Janco van Barneveld
Kostuumontwerp: Margot van der Kamp
Lichtontwerp: Henry van Niel

Een stille start

De voorstelling gaat van start met een lange dan wel niet bewuste stilte. De lichten van de zaal zijn gedimd en hoe langer de stilte zich voortzet, des te giecheliger en rumoeriger het publiek wordt. Na een poos is daar Franciscus die, zonder opkomstmuziek, ontspannen en al zwaaiend het podium oploopt. Een begroeting aan de plaats waarin hij speelt (Schijndel) volgt. Hij stelt vragen aan het publiek en probeert hiermee het enthousiasme voor de avond te peilen.

Vanaf het begin springt de cabaretier van de hak op de tak en dit blijkt een voorbode van hoe de voorstelling gaat verlopen. Franciscus maakt uitschieters in zijn verhalen waarbij hedendaagse onderwerpen een onverwachte wending krijgen. Zo zijn we het ene moment nog in de verhaallijn van alledaagse routine binnen zijn gezin en komen we terecht in de overval welke hij recent heeft meegemaakt. Een spannende gebeurtenis die zichtbare frustratie opwekt, te zien aan de manier van spreken en bewegen. Tegelijkertijd is het ook komisch dankzij de duidende verhaallijn van het tafereel. De manier waarop hij het verhaal ontleedt en brengt, geeft het verwerkingsproces weer en ook hoe bizar de situatie eigenlijk moet zijn geweest. De zaal laat van zich horen met een ‘ohhh’ en gelach op de momenten dat Franciscus zijn mimiek en toon inzet bij het beschrijven van deze en andere situaties.

Van Costa Rica naar de psycholoog

Aan het begin van de voorstelling is nog niet duidelijk welke rol het decor speelt in de verhaallijn. We zien een wat gedateerde stoel aan de linkerzijde en twee fietsen met de achterlichten aan op rechts. Over de gehele achterlijn zien we vier naast elkaar geplaatste ringen met licht en vier lichtbalken. In de tweede helft van de voorstelling krijgen de stoel en de fietsen al snel een verbindende factor. Wanneer de cabaretier vertelt over zijn bezoeken aan de psycholoog, imiteert hij de vrouw terwijl hij in de gedateerde stoel zit. Hier bespreekt hij zijn angsten, woede, depressie en intrusies.

Met het verhaal dat hij in Costa Rica van een berg af plast, houdt hij het publiek in een bijna constante lach. Dit wisselt zich af met meer diepgaande materie, namelijk de situatie in Amerika. Hier wordt tijdens de voorstelling meerdere keren naar verwezen, maar kan zijn doel maar niet bereiken. Net wanneer het lijkt dat hij nu eindelijk verder zal ingaan op het Amerika-onderwerp en de missende inclusiviteit daar – dat onderwerp dat zijn verhalen over inclusiviteit meer bodem zou kunnen geven – stopt de verhaallijn en gaat hij over op interactie met het publiek of een alledaags onderwerp zoals de fietslampjes die hij bij onbekende fietsen op aanraden van zijn psycholoog uitzet. Zoals hij haar imiteert, komt het neer op de kleine stappen die hij heeft weten te zetten. Kleine stappen met een groots effect.

De kracht van het kleine

Het grootse effect blijft in de voorstelling immers uit. Wel blijft het idee achter dat juist de kleine onderwerpen de voorstelling groot hebben gemaakt. Het stand-upprincipe in combinatie met de gevatte interactie met het publiek en de chaotische manier van de verhaallijn samenstellen zijn amusant. Al met al een vermakelijke voorstelling met een lach en een interessante inkijk in hoe Franciscus de wereld ziet.

De kern van het verhaal lijkt in eerste instantie het conflict dat Fabian Franciscus met de wereld heeft. Gaandeweg wordt duidelijk dat het eigenlijk bij iedere situatie gaat om een conflict met zichzelf en de zelfacceptatie die hierbij komt kijken. De voorstelling is dus zeker het bezoeken waard voor mensen die deze zoektocht herkennen.

Dit toneelstuk is er een die nogal op de lachspieren inwerkt. Met een hoog slapstickgehalte ben je verzekerd van het continue gelach van de andere toeschouwers in je oren. Hoewel het gelach soms iets harder je gehoor doorboort dan nodig én terecht is, mag zeker gezegd worden dat dit stuk een geslaagde komedie is. Hotel Gouden Bergen biedt dat heerlijke avondje theater voor iedereen die vooral komt om vermaakt te worden omdat het toegankelijk is voor iedereen en het ook de nodige herkenning biedt.

Hotelgastenestafette

Voor een keer verliezen alle hotelgasten die Hotel Gouden Bergen bezoeken hun anonimiteit en valt hun masker af. Achter dat masker zitten onder andere: een gedateerde rockster, een heel erg bejaard stel, een oversentimentele vader die twijfelt over zijn eigen geaardheid, een sociaal onhandige ‘vieze man’, een oversekste regisseuse en een betrokken politicus.

Patrick Duijtshoff, Elisabeth ten Have en Kyrian Esser vertolken samen pakweg veertien rollen. Aan het begin van de voorstelling maakt het drietal hier meteen een grap over; ze introduceren in onnavolgbaar tempo meteen alle personages en dan is ook meteen de gekke ‘hotelgastenestafette’ begonnen. De inleiding roept meteen veel verwarring op en is chaotisch ten top: de drie laten elkaar geen moment uitpraten. Dit alles dient alleen om zoveel mogelijk chaos te creëren. Het is tevens een manier om op een luchtige wijze de vierde wand te doorbreken en het contact met het publiek aan te gaan (dat er erg veel zin in lijkt te hebben).

© Barbara Raatgever

Uitgewoond decor

Zodra de vierde wand is doorbroken, krijgt het publiek talloze scènes aangeboden met een duidelijke constante: het decor dat nooit een gedaanteverandering ondergaat. Achter het hoofdeinde van het bed kleden de drie spelers zich heel snel om. Dat een t-shirt of een bepaalde haardracht niet helemaal goed zit maakt totaal niet uit en draagt enkel en alleen maar bij aan een nog groter komisch effect. Er wordt ook slordig omgesprongen met de props: zo blijven de hoge hakken van de sekswerker – die een zeer eigenaardige jongeman moet ontmaagden – naast het bed liggen. Bloemen in een vaas, opengetrokken lades en warrig beddengoed; de hotelkamer wordt steeds meer uitgewoond. Misschien staan deze details op een onbewuste manier voor iets groters: een hotelkamer wordt – hetzij voor héél even – toch iemands huis. En op die plek laten we altijd een stukje van onszelf achter.

Machtsposities uitbuiten

Wat de hotelgasten met elkaar verbindt is niet slechts het gegeven dat ze dezelfde hotelkamer delen, maar dat ze allemaal op zichzelf aan het worstelen zijn met hun leven. Een moeder die zelfhulpboeken schrijft ergert zich groen en geel aan haar man, die zojuist zijn derde afscheidstournee heeft voltooid en niet in staat is om voor hun zevenjarige zoon Sam te zorgen. Daarin kun je ook een kritische noot zien over het ouderschap: niet iedere ouder ziet in dat zijn of haar leven aan diggelen valt met een kleine erbij en dat je concessies moet doen.

Net zo min ziet een vijftigjarige regisseuse in dat ze haar machtspositie misbruikt door een affaire aan te gaan met een acteur die er pas de helft van haar levensjaren op heeft zitten. Of neem Hamlet, de receptionist uit een oorlogsgebied, die zich vastklampt aan een fysieke versie van Duolingo en de meest vreemde zinnen uitkraamt terwijl hij liefkozend verwijst naar de ‘Groene uil’. Hij is de enige die het hotel nooit zal verlaten en zich dienstbaar blijft openstellen. Hetzij iets té open, aangezien hij met de politicus in bed duikt. En eigenlijk is het niet geheel anders dan de affaire van de regisseuse, want ook de politicus neemt wat hij wil en lijkt zich van geen consequenties bewust.

Overdreven teksten

Bovenal zijn de hotelgasten stuk voor stuk rare snuiters met gekke seksfantasieën of met de realiteit botsende gedachtes of verlangens. Is het dan erg ongeloofwaardig, dit gehele schouwspel? Nou, het is allemaal wel een beetje over the top. De meeste teksten worden er uitgebruld door de acteurs en soms krijg je het gevoel dat het een uit de hand gelopen improvisatieoefening betreft. De teksten zijn ofwel schunnig te noemen of – wat je dan misschien weer niet helemaal verwacht – vrij poëtisch. De meest dichterlijke teksten hoort men aan als het oude stel aan het woord is. De continue miscommunicatie tussen de bejaarden levert eigenlijk een heel mooie dialoog op vol talige dubbelzinnigheden.

Hotel Gouden Bergen is een toneelstuk dat bezoekers trakteert op een hoop grappige sketches en beelden die niet meer van je netvlies gaan. Hoewel er ook zeker een bepaalde maatschappijkritische houding doorklinkt in de doordachte teksten van Kyrian Esser, ontstijgt het niet echt het label van een komedie. Een luchtig en flauw blijspel dat in een ongekend hoog tempo wordt opgevoerd en de toeschouwers naar huis stuurt met enkele weloverwogen uitspraken die nog lang resoneren in het hoofd.