Hoe houden vrouwen zich staande in een door mannen ontworpen wereld?

Phaedra is het zat, ze krijst het uit van ellende. Al twintig jaar speelt ze de gedweeë koningin in de poppenkast die het hof van haar man Theseus is. Theseus is de held die op Kreta het monster Minotaurus doodde. Maar hij is ook saai. En hij houdt er een stoet minnaressen op na. Hij heeft allang geen oog meer voor zijn vrouw, er is alleen nog obligate intimiteit die eerder afstandelijk is dan warm.

Theseus schenkt Phaedra groteske kledingstukken. Hij belemmert opzettelijk haar bewegingsvrijheid door enorme tulen kostuums voor haar mee te brengen. Die passen over de bruidsjurk die ze altijd draagt, symbool voor het onherroepelijk gebonden zijn aan haar man. In die tulen kooi kan Phaedra niet alleen niet vrijuit bewegen, ze kan daardoor ook niet dicht bij anderen komen, kan niet intiem worden en raakt zo onvermijdelijk geïsoleerd (kostuumontwerp: Regine Standfuss).

Steen in de vijver

De aankomst van de jeugdige Persea aan het hof is de steen die in die stilstaande vijver wordt gegooid. Persea is door Theseus uitverkoren als verloofde voor zijn troonopvolger Demophon. Maar met Persea komt een jonge vrouw binnen die maling heeft aan de heersende mores in deze mannenwereld. Zij ziet het lijden van Phaedra en probeert haar te helpen met geneeskrachtige kruiden. Persea is zuiver, eerlijk, onbedorven door intriges en gekonkel, immuun voor de giftige hofcultuur. En ze valt buiten de invloedssfeer van hogepriester Panopeus, die Theseus in de tang houdt. Tot haar eigen verbazing wordt Phaedra verliefd op deze verloofde van haar zoon, met alle noodlottige gevolgen van dien.

Vrouwenstuk

Phaedra in vlammen is geschreven door Nino Haratischwili (Georgië, 1983). De plot is losjes gebaseerd op Hippolytos (428 v.Chr.) van Euripides en Phèdre (1677) van Racine. In die stukken wordt Phaedra verliefd op haar stiefzoon Hippolytus. Haratischwili actualiseert het drama en maakt er een vrouwenstuk van, mede door de liefde van Phaedra te laten uitgaan naar een vrouw.

Verantwoordelijkheid

Regisseur Ola Mafaalani (Syrië, 1968) heeft een lange staat van dienst als regisseur van maatschappelijk relevante, geëngageerde voorstellingen. Vrijblijvendheid, zo naïef zijn dat je de consequenties van je keuzes en je daden niet overziet, waardoor je zomaar onbedoeld ongeluk en kwaad veroorzaakt… Mafaalani gelooft er niet in. Iedere mens heeft een verantwoordelijkheid voor zijn eigen geluk en dat van de ander, en voor de samenleving als geheel. Met die verantwoordelijkheid moet je zorgvuldig en integer omgaan.

Mafaalani laat de personages in Phaedra in vlammen onverantwoorde keuzes maken die uiteindelijk anderen of de samenleving schaden. De enige die zich volledig bewust is van de consequenties van zijn daden is de hogepriester Panopeus, prachtig vilein gespeeld door Rick Paul van Mulligen.

As

Rode draden door de hele voorstelling heen zijn de muziek van de strijkers van het New European Ensemble, en de as die gestaag vanuit het plafond op het podium en de spelers dwarrelt. Die as is de voorbode van de onafwendbare rampspoed die over Phaedra zal worden uitgestort. Malou Gorter speelt de koningin afwisselend woedend, cynisch, verbaasd, liefdevol. Van fluisterend tot krijsend.
Yela de Koning als Persea draagt een sobere, rechte grijze jurk en lange grijze kousen. Ze heeft grote zware bergschoenen, waardoor ze letterlijk op haar tenen door deze mannenwereld kan lopen. Yela de Koning zet de verloofde kalm en onverstoorbaar neer: puur, eerlijk, integer, onbedorven, kwetsbaar.

Op Van Mulligen na krijgen de mannenrollen van Mafaalani minder ruimte. Gustav Borreman in de rol van Theseus, en Yamill Jones als troonopvolger Demophon hebben vooral korte, kleine teksten, waardoor weinig diepgang kan ontstaan. Sander Plukaard als de jongere zoon Acamas komt beter uit de verf. Plukaard overtuigt als de verwende, verliefde, jaloerse, puberale verrader die uiteindelijk het laatste duwtje geeft aan de neergang van Phaedra en Persea.

Feminiene ambities

De portee van Phaedra in vlammen is helder. Aangezien de wereld niet is ontworpen door vrouwen, rekening houdend met wat voor hen het meest zinvol is, maar door mannen en vanuit hun verlangens, kunnen vrouwen hooguit optimaal functioneren door zich zo goed mogelijk aan die mannelijke norm aan te passen. Vrouwen die feminiene ambities vooropzetten, zullen dat bezuren. Dat is de boodschap die regisseur Ola Mafaalani brengt met haar noodlotsdrama bij Het Nationale Theater. Betekenisvol theater maken: dit is hoe je dat doet.

Tekst: Nino Haratischwili
Muziek: Emlyn Stam, Santiago Velo, Matthijs Broersma, Willem Stam, Astrid Haring, Ernestine Stoop, Rada Ovcharova, Jellantsje de Vries
Decorontwerp: Jeffrey Kranen, Ola Mafaalani
Kostuumontwerp: Regine Standfuss