Werken moeten hun werk doen

We beginnen buiten, met de Spiegelborsten (2009-2025) die in een boom bij de entree van het museum hangen. We zien onszelf erin.

‘Je ziet jezelf als reflectie en je wordt zo als het ware in de vorm zelf opgenomen. Ook de omgeving wordt in die vorm getrokken. Het is een belangrijk werk voor mij en het was al op verschillende plaatsen te zien, zoals op de Biënnale van Venetië.’

Invloed van andere kunstenaars

In dit verband loop ik even vooruit naar het glazen zelfportret van Holbein uit 2014, dat u verwerkte in het Zelfportret naar Holbein (der Alter). Dit roept de vraag op of u geïnspireerd bent door andere kunstenaars?

‘Ik ben zeker geïnspireerd door andere kunstenaars: Holbein met zijn prachtige portretten, de beeldhouwer Constantin Brâncuși met zijn zoeken naar de essentie in vorm en sokkel als onderdeel van een beeld, zijn eindeloze zuil en repetitie. De houding van de arte povera ook, waarin echte materialen worden gebruikt vanwege de eigenschappen van dat materiaal: vuur, paarden, aarde bijvoorbeeld. Ik denk dan met name aan Jannis Kounellis.
Daarom ben ik ook met glas gaan werken. Glasblazers werken met vloeibaar glas; de eerste vorm die zo wordt gemaakt, is de bol. Een werk ontstaat vanuit de binnenkant: het groeit vanuit één druppeltje (glas), vanuit één steek (breiwerk), vanuit één druppeltje vloeibare verf (aquarel).’

Wat in dit verband ook opvalt, is dat in uw werk zachte, kwetsbare en harde materialen samenkomen. Bijvoorbeeld in Soft Gun (2012), dat voor het eerst wordt getoond; een zachte aquarelcontour om een geweer. Of in Bed (1994), een combinatie van hout, textiel en glas. Is dat uw boodschap aan de wereld: de zachte krachten zullen winnen?

‘Mooi gezegd, maar ik heb geen bepaalde boodschap aan de wereld, hoewel ik denk dat de zachte kracht het van het geweer wint … Ik vind het belangrijk dat een beeld meerdere lagen heeft, meerdere interpretaties kan hebben.’

Luisteren en waarnemen

De auteurs van de brochure bij deze tentoonstelling, curator Inez Piso-Tuncay en Silke Muller, stellen dat u intuïtief te werk gaat. In welke betekenis van het woord?

‘Intuïtie is voor mij een vorm van kennis die zich naar boven beweegt, als een soort waarneming. Je lichaam weet wat het moet doen: rennen als er brand is. Ik probeer open te staan voor het moment. En zo goed mogelijk te luisteren, waarnemen van wat het gevoel zegt. Het doet denken aan een uitspraak van Brâncuși: Het is niet moeilijk iets te maken, maar het is wel moeilijk jezelf in staat te stellen het te maken.’

Elementen uit eerder werk

Ik lees verder in de brochure dat de werken op deze tentoonstelling een gesprek met elkaar aangaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor de twee beelden Soft Shelter (Artemis) en Haute Couture, allebei in 2025 gemaakt in samenwerking met en gebreid door Carolien Evers. De ene zwart, de ander wit. Zij voeren mij terug naar de eenpersoonskapellen (Shelters) die u eerder uit hout sneed en waarvan er twee in 2024 op de tentoonstelling RE-BELLE in de Grote Kerk van Breda waren te zien. Herneemt u graag eerdere elementen uit later werk, zoals ook kannen en dergelijke?

‘Ja. Alles is circulair. Het is een ontwikkeling. Zoals Privé 2025 (vliegengordijn) in de laatste zaal, dat teruggaat op mijn Dagboektekeningen (1988-1989). Nu op ware grootte. Tegelijk begin je ook min of meer opnieuw. Altijd weer bij nul beginnen. Ik was blij mijn eerste dagboektekeningen na zoveel jaar weer terug te zien. Ik herkende dingen waar ik later verder aan heb doorgewerkt of op ben doorgegaan.’

Ik heb ten slotte niet kunnen terugvinden of u ook doceert, maar heb wel het idee dat uw werk invloedrijk is.

‘Ik heb wel lesgegeven en heb veel connectie met het werk van dertigers van nu. Zij staan fluïde en kritisch in het leven. Ze zoeken elkaar op. Hun werk gaat net als dat van mij vaak over lichamelijkheid, sensualiteit, en het procesmatige zit er ook in. Andersom zoeken ze ook mij op. Ik krijg veel reacties van jonge kunstenaars. Ik werk ook graag samen met ambachtsmensen, zoals glasblazers in Tsjechië. Er is in de kunst weer veel interesse in het ambachtelijke. Dat is mooi om te zien.’

Net als de tentoonstelling Schrobben Harken Gieten Vegen zelf.