Zoektocht naar samenhang maar mist verbinding

De eerste paar woorden die verloren gaan geven nog niet veel reuring. Zo wordt het verdwijnen van het woord ‘archaïsch’ bijvoorbeeld alleen opgemerkt door een classicus en een archeoloog. Het woord ‘ekster’ is echter al snel een bron van speculatie op social media. ‘Hadden we geen term voor deze zwart-witte praatgrage vogels?’ vraagt Uma (dichteres en een van de hoofdpersonages in het verhaal) zich af. De kleur ‘geel’ brengt de eerste tekenen van verdeeldheid in de samenleving. ‘Zon’ wordt door een groot deel van Nederland als vervanger gekozen, maar daar kan niet iedereen zich in vinden. Alkmaar en Gouda kiezen, gezien hun achtergrond, begrijpelijkerwijs voor ‘kaas’. Noord- en Oost-Nederland gaan hierin mee. Zeeland kiest voor ‘stro’, en Limburg voor ‘kanarie’. Meijer geeft er, samen met een scène van een FvD-politicus die pleit voor het oer-Hollandse ‘kaas’ in plaats van de ‘import-zon’, ook een politieke connotatie aan. Taal is universeel, maar taal is ook persoonlijk, ambigu en kan verbinden, maar ook verdelen.

Taalvirtuoos

Eva Meijer laat door het hele boek heen zien dat ze een woordkunstenaar pur sang is. Het spelen met stijlfiguren, poëtische strofen en een voelbare strijd met woordverlies worden gecombineerd met fascinerende etymologische achtergrondkennis. Bij elk verdwenen woord (lettercluster als vervanger) refereert Meijer aan de oorsprong, het gebruik en de zichtbare liefde voor taal.

Een prachtig voorbeeld:

Er was een (niet-lettercluster) voor mij.
Zelf. Niet-jij. Niet-ander.
Alleen, geen-wij.
Geen-jullie, geen-zij.
Er was voor mij van mij.
Was-mij. Zijn wij, is, … ben.
Besta. Is. Was.
Eerste persoon enkelvoud.
Hoofdpersoon, eigen leven, zoals jij maar dan van mij.
Welk zelf is nog van zichzelf? Alleen. I.

Het is een emotioneel geladen ode, een zoektocht en een liefdesverklaring.

De plank misslaan

Een mooi Nederlands gezegde, en toepasbaar op enkele invalshoeken in het verhaal. Er wordt in de eerste plaats veel nadruk gelegd op non-binariteit in de vorm van het personage Mik. Uma, de romantische interesse van Mik, vraagt al snel naar Miks gewenste aanspreekvorm, waarna door het hele verhaal een aaneenschakeling van huns en hens volgt.

Hoe een lezer ook over deze thema’s denkt, taalkundig gezien is het gebruik van meervoudige voornaamwoorden voor een individu discutabel te noemen. En als het belang wordt benadrukt van iemands voorkeur hierin, dan strookt het dat Meijer voor de rest van de personages dit ongevraagd invult.

Een tweede punt van kritiek kun je zetten bij de rol van de politiek in het verhaal. De regering, die, net als in het echte leven, steeds verder wordt verrechtst, lijkt al snel aan te sturen op een volledige transitie naar het Engels als primaire voertaal. Onder andere de voordeligheid in het bedrijfsleven wordt hier als bijkomend argument gebruikt. Ook hier ontbreekt wederom de logica. Het gebruik van het Nederlands op universiteiten staat onder druk, een veranderende terminologie bij politiek beladen thema’s en zogeheten sensitivity-readers die bijvoorbeeld de boeken van Roald Dahl onder handen hebben genomen, zijn voorbeelden van tendensen die je eerder kan labelen aan de linkerkant van het spectrum.

Het is jammer dat Eva Meijer een aanvankelijk interessante premisse met deze wendingen een te belerend, kosmopolitisch laagje geeft. Een woord voor is poëtisch, uniek, maar te politiek geladen om lang bij stil te blijven staan. Jammer, zonde, helaas, alas.