Boeken / Fictie

Onbeantwoorde kalverliefde van lang geleden

recensie: André Jansen - De verwarring van Gilles de Waard

Het is al een tijdje mogelijk om schrijfsels van eigen hand het licht te doen zien zonder uitgeverij. Volstrekt onbekende auteurs laten hun typoscript tot een gedroomd boek maken, zoals André Jansen met De verwarring van Gilles de Waard.

Het thema van de roman doet denken aan Terug tot Ina Damman van Simon Vestdijk: je pijnlijk ontworstelen aan een niet zo liefdevolle opvoeding en proberen die te compenseren in een kalverliefde, ook al lijkt het geliefde meisje daar niet voor open te staan. Uit de eerder gecontroleerde dan literaire stijl vallen niet onmiddellijk de emoties af te leiden waar de held ongetwijfeld heftig door was bevangen. Gilles’ moeizame pogingen om bij zijn oogappel in de smaak te vallen houden de aandacht vast, al verslapt die enigszins bij de weinig ontwikkeling vertonende variaties op het thema van meisjes die iets, weinig of niets willen.

Onprettige opvoeding

Mémoires bestrijken zo goed als altijd een succesvol werkzaam leven of casanoviaanse liefdesavonturen, niet zo heel vaak een onbeantwoorde kalverliefde. Gilles heeft veel weg van verhalende mémoires en is schijnbaar een roman: enige fantasie lijkt er niet de grondslag van te zijn. Op 75-jarige leeftijd beschrijft de auteur, klaarblijkelijk beschikkend over een fenomenaal geheugen voor veel details van ruim een halve eeuw geleden, zijn weg naar volwassenheid, zoals de ondertitel luidt. We zitten dus in de benarde jaren vijftig van de vorige eeuw. Door zijn onprettige opvoeding wordt Gilles geplaagd door grote onzekerheid. Zo laat hij zijn meisje steeds ontglippen, terwijl hij juist van haar de affectie verlangt, en vooral de daarbij passende aanrakingen, die hij nog van niemand gekend heeft.

We weten van naoorlogse schrijvers dat in het kindermilieu deuken zijn opgelopen, wat bij vooroorlogse schrijvers nog nauwelijks een thema was en dat tegenwoordig evenmin is. Opmerkelijk is dat het verhaal de auteur pas op latere leeftijd nodig uit de pen moest vloeien, waar Vestdijk al als jongeman zijn Ina Damman in Kind van vier vrouwen had vormgegeven. Van De verwarring van Gilles de Waard gaat een last uit die de schrijver is blijven beroeren.

Herbeleving

Zo hebben we een getrouw tijdsbeeld in handen, maar eerder de herbeleving van de auteur dan de innerlijke beleving van Gilles, eerder beschrijvend dan verdiepend. De auteur kent hem op zijn duimpje, de lezer leert hem nauwelijks als een round character kennen, ook al wordt hij op de voet gevolgd. Wie weet volgt nog een terugblik op zijn volwassenheid en leren we de ware Gilles kennen, gelinkt aan de nu zo op de voorgrond geplaatste puberjaren.

Reageer op dit artikel