Poging om suïcide bespreekbaar te maken

Alle hulpverleners en verzorgers herhalen het keer op keer: ‘Denk je aan suïcide, zoek dan geestelijke hulp. Práát erover, bel hulplijn 113.’ Maar hoe is het voor de persoon met de sombere gedachten zelf? Hoe voelt die zich in de spreekkamer van een hulpverlener die eigenlijk nauwelijks tijd heeft om te luisteren? En hoe moet die omgaan met bezorgde, dierbare naasten? ADEM probeert daarop antwoord te geven in een kaleidoscopische, fragmentarische voorstelling.

Voorkomen van zelfmoord

113 Zelfmoordpreventie vraagt momenteel aandacht voor zelfdoding onder jongeren. De jongste cijfers zeggen dat in Nederland per maand gemiddeld 26 jongeren zichzelf het leven benemen.

Theaterbolwerk PUNCH biedt nieuwe schrijvers de ruimte een tekst te maken die meteen wordt gespeeld. Schrijver Roel Pronk kreeg die kans. Pronk kent het gevoel dat het leven te zwaar wordt. Vandaar dat hij ADEM schreef. PUNCH brengt het nu op de podia, in de regie van Gerardjan Rijnders. Ze werken samen met 113 Zelfmoordpreventie.

Hanna van Vliet, Ali Zijlstra, Leendert de Ridder, Kharim Amier en Jip Smit nemen beurtelings de rollen op zich van een persoon met suïcidale gedachten, diens vader, diens therapeut, vrienden en vriendinnen. Ze spelen korte scènes die uit het leven zijn gegrepen.

Fragmentarisch

Meerdere verhaallijnen lopen door elkaar heen. Teksten en scènes zijn door deze aanpak onvermijdelijk fragmentarisch. We zien hoe anderen omgaan met iemand met neigingen tot zelfdoding: zelfmoord is egoïstisch, en het leven is toch echt leuk genoeg. Het steeds herhaalde mantra is: ‘Adem in, adem uit’.

Verwachtingen

We horen de gedachten van de suïcidale persoon. De somberheid. Het onvermogen gelukkig te zijn. De twijfel aan een betere toekomst. Het zich moeizaam groot houden tegenover dierbaren. De angst niet te kunnen voldoen aan verwachtingen – zelfs niet aan die van de hulpverlener, die kennelijk een verstandig en samenhangend verslag van de sombere zielenroerselen verwacht in het uurtje therapietijd dat daartoe beschikbaar is.

Praten over zelfmoordpogingen, al dan niet mislukt, is bij voorbaat ingewikkeld: ‘We gaan het niet hebben over gisteravond’, stribbelt het personage van Hanna van Vliet voortdurend tegen.

Praat erover

Het paradoxale is dat iedereen die betrokken is bij deze voorstelling beoogt suïcidale mensen ertoe te bewegen erover te praten, opdat de negativiteit gekeerd kan worden, maar dat uit de teksten juist blijkt dat niets helpt. De liefde van de vader niet, de gesprekken met de therapeut niet, het weer kunnen praten met de beste vriendin niet. Dat is best vreemd. Alsof de getoonde strategieën om zelfdoding te voorkomen volgens dit stuk niet werken.

Transparante schermen

ADEM speelt in een waanzinnig fraaie setting (decor: Marjolein Ettema), even simpel als geniaal en functioneel. Op drie transparante schermen veranderen gestructureerde lijnen en blokken in kronkelende, golvende en hoekige vlakken, naargelang de suïcidale persoon somberder wordt, of die weer op de voeten landt door de nuchtere benadering van de omgeving.

De zorgvuldig gefragmenteerde belichting (licht: Jordy Veenstra) isoleert personages van de anderen of plaatst ze juist in een groep.

Soelaas

Regisseur Rijnders laat zijn spelers het hele scala aan mogelijkheden voor tekstbehandeling uit de kast trekken, van fluisteren tot schreeuwen tot huilen. Van eenzaam in elkaar kruipen tot bovenop elkaar gaan zitten.

Het geboden advies dat de makers van deze voorstelling willen geven: ook al voel je je niet begrepen, ook al lijkt het aantrekkelijk jezelf voorgoed van al het eenzame gepieker te verlossen, warmte zoeken bij elkaar kan soelaas bieden.

Tekst: Roel Pronk
Decor: Marjolein Ettema
Video: Menno Broere
Licht: Jordy Veenstra
Muziek / Sound scape: Floris Bosma | Flows’ productions
Techniek: Patrick Knoop | PK eventtechniek

Denk je aan zelfdoding? We zijn er voor je. Je kunt met ons geheel anoniem bellen of chatten. Bel gratis 113.