Over bier en Bach

De roman HERSCHT 07769 van László Krasznahorkai verscheen in 2023 op de Nederlandse markt. De Nobelprijs is in tegenstelling tot veel andere literatuurprijzen niet de bekroning van één werk, maar van alle werken. HERSCHT 07769 – hoewel in de ogen van diverse critici niet zijn allersterkste werk – is een meesterlijke roman en een waardige pars pro toto voor het imponerende oeuvre van deze veelvuldig bekroonde en bejubelde schrijver.

Homo homini lupus

‘Hoop is een vergissing.’ Met deze openingszin wordt de toon in HERSCHT 07769 verpletterend gezet. Florian, de enigmatische protagonist van dit duistere verhaal, is werknemer bij de eigenaar van een schoonmaakbedrijfje met de omineuze naam ALLES WIRD REIN. Deze man, bijgenaamd de Boss, is tevens leider van het peloton, een lokaal zeer dubieus politiek collectief. Florian is door zijn onbehouwen werkgever uit een weeshuis naar het fictieve en op het oog vredige stadje Kana in Oost-Thüringen gehaald. Geheel onverwacht wordt het stadje verrast door een aantal mysterieuze en verontrustende gebeurtenissen. Tot grote ergernis van de Boss en gealarmeerde burgers verschijnen er op diverse gebouwen, die op enige wijze verbonden zijn met de componist Johann Sebastian Bach, half afgewerkte graffiti in de vorm van wolvenkoppen en de dreigende boodschap ‘Wir kommen…’. Het schoonmaakbedrijfje vaart er wel bij, echter de Boss wordt razend om de heiligschennis van zijn idool. Een andere bedreiging die de gehele bevolking van Kana angst aanjaagt, is de plotselinge en nooit eerder voorgevallen komst van wolven die er niet voor terugdeinzen bewoners aan te vallen.

Het universum Kana: een geniale orkestratie

Kana is een conservatieve gemeenschap van Kleinbürger die niet voor niets gesitueerd is in Thüringen. Deze Duitse deelstaat speelde een belangrijke rol in de groei en verspreiding van het nationaalsocialisme en het antisemitisme vanaf eind jaren twintig van de vorige eeuw. Het is berucht om de vernietigingskampen van het nazistisch regime die daar gevestigd waren. Tegenwoordig is de extreemrechtse beweging wederom zeer sterk vertegenwoordigd in de regio.

In het beeld dat geschetst wordt van Kana blijkt zijn bevolking door de eeuwen heen tot in het DNA verankerd met obsolete gebruiken en tradities. We zien dat de burgers uit alle sociale lagen van deze kleine gemeenschap – hoewel sommigen met schaamte – gehecht zijn aan hun varkenslever, bier, bockworst en triviale festiviteiten. De mislukkingen uit het verleden leiden niet tot nieuwe inzichten.

Aan de hand van Florian, die met zijn open en onschuldige karakter contact legt met bewoners van allerlei aard, componeert het meesterlijke genie Krasznahorkai met bachiaanse contrapunt en dissonantie een helse microkosmos in één ademloze, en de gehele roman durende, meanderende zin. Het poëtisch en ritmisch proza waar – schijnbaar achteloos en ongeordend – hoofdstuktitels hun weg dwars door de lopende tekst vinden, geeft extra meerwaarde aan het nihilistische verhaal van chaos, destructie en betekenisloosheid. Tegelijkertijd creëert het ook virtuoos de onderstroom van een ander verhaal. Florian, wellicht een strijdende Übermensch zoals Nietzsche voor ogen had, een mens die zich bevrijdt van de christelijke moraal, kleinburgerlijke tradities en laf kuddegedrag, zal uiteindelijk ervaren dat men – geheel in de visie van Arthur Schopenhauer waar Nietzsche in Also sprach Zaratusthra afstand van poogde te nemen – via kunst, mededogen en ascetisme de troosteloze realiteit kan ontstijgen.