Ode en aanklacht

Salon ©Tim Mintiens Photography

‘Is dit wel kunst?’ hoor je ze tegen elkaar zeggen. ‘Knap gedaan, dat zeker.’ En: ‘Waar is nu die vreemde eend verstopt?’
Nee, het is kunst van de natuur met het doel dat de bezoekers, jong en oud, zich erover verwonderen. Zich laten overdonderen door de schoonheid en de kwetsbaarheid ervan. Een beetje romantisch, dat wel. Dat geven de twee kunstenaars die het museum inrichtten en vormgaven toe in het begeleidende filmpje over hoe alles zo is gekomen. Ze weten donders goed dat de natuur ook wreed kan zijn. Twee kunstenaars met één mindset onder het alias Darwin, Sinke & Van Tongeren. Een moderne interpretatie van het concept Wunderkammer, dat is het. Met verschillende lagen.
Sinke komt van origine uit de reclamewereld en Van Tongeren werkte voor Naturalis in Leiden.

Cromhouthuizen

Ze treden in de voetsporen van Darwin en zijn geïnspireerd door Nederlandse en Vlaamse zeventiende-eeuwse kunstenaars en – in de kelder van de Cromhouthuizen – door de zeventiende/achttiende-eeuwse farmaceut Albertus Seba, die onder meer opgezette dieren leverde aan tsaar Peter de Grote.
In de beroemdste zaal van het museum, aan de achterzijde bij de tuin, zit een plafondschildering van niemand minder dan Johan de Wit. Daar is momenteel de eerste tijdelijke tentoonstelling Relics te zien, gemaakt in samenwerking met curator en dinosaurusdeskundige Iacopo Briano. Hier worden enorme dino- en andere fossielen getoond en is een nieuwe invulling gegeven aan de paleontologie, zoals elders in het museum een nieuwe invulling is gegeven aan taxidermie (het opzetten van dieren). Sinke en Van Tongeren omschrijven het als ‘monnikenwerk’. Ze zijn dan ook meer dan tien jaar bezig geweest om deze experience, zoals je het wel kunt noemen, letterlijk en figuurlijk op te zetten.

Goed doordachte experience

T. rex Stan & family ©Tim Mintiens Photography

Wat opvalt, zowel in deze zaal als in alle andere zalen, is de (nagenoeg) symmetrische opzet van de expositie. Dat is goed doordacht, omdat symmetrie een kenmerk is van de natuur: een dier of plant die in twee delen kan worden verdeeld die elkaar spiegelen of een draaiing aannemen. Neem de schedel van een Mosasaurus, een (70 miljoen jaar oud) waterroofdier dat oppermachtig was. De schedel is getransformeerd tot een moderne sculptuur op een sokkel.

Schoonheid is de primaire laag van deze tijdelijke tentoonstelling. Maar je wordt als bezoeker ook uitgenodigd om te reflecteren over wat je ziet. Neem de 150 ijzeren kooien meteen achter de receptie. De vogels (ara’s en amazonepapegaaien) zitten er niet in, maar óp. Of neem die gorilla van spijkerstof en een nieuwe handtas van T. rex-huid, gekweekt op grond van genetisch materiaal. Voor de duidelijkheid: het heeft niets te maken met bijvoorbeeld Pinkeltje, de dode kat van de Nederlandse conceptuele kunstenares Tinkebell, want hier zijn geen dieren gedood. Ze staan er op het kruispunt tussen natuur, wetenschap en kunst. Als een ode én een aanklacht tegen de falende biodiversiteit waarover je je kunt verwonderen en waarover je kunt reflecteren.

Ook de inscriptie INRI bij de gipsen koppen van Darwin op de begane grond stemt tot nadenken. Oorspronkelijk het acroniem voor Iesus Nazarenus, Rex iudaeorum, mag hier de bezoeker er zelf een invulling aan geven. De tabourets staan uitnodigend klaar.

Na de wat theatrale, grootse en in halfdonker gehulde opstellingen is het een weldaad om in de lichte kelder, bij het eindpunt van de instructieve audiotour (nr. 12), bescheiden maar ‘spectaculaire schelpencollages’ aan het plafond te zien. Om even tot rust te komen en alles te verwerken.
Waar ten slotte die vreemde eend (het gevaarlijkste dier) nu zit verstopt? Dat zou u zelf moeten gaan ontdekken.