Voor- en achteruit
Tina FariftehIn de installatie Toen ik de zon en de maan tegelijk zag rijdt een personenauto op een donker landweggetje dan weer vooruit en dan weer achteruit. De auto is als een januskop die beurtelings voor- en dan weer achterwaarts kijkt. Net als het leven van de Iraans-Nederlandse kunstenares Tina Farifteh. Zij maakte deze installatie die is aangekocht door en valt te zien in het Fries Museum in Leeuwarden.
De installatie met video en lichtkunst van Tina Farifteh is een gecomprimeerde (24 minuten durende) versie van oorspronkelijk een etmaal lange reis (24 uur en 24 minuten) langs de Friese zeedijk, waar de horizon de enige grens is. Oorspronkelijk werd Toen ik de zon en de maan tegelijk zag in samenwerking met Prospektor gemaakt voor BredaPhoto.
Tina Farifteh. Collectie Fries Museum © 2025 Prospektor. Foto: Ruben van Vliet.
Het achteruitrijden van de auto staat symbool voor niet meer terug kunnen naar Fariftehs geboortegrond, naar een land in oorlog. En het vooruitrijden voor vooruitkijken, voor haar integratie in Sexbierum (Friesland). Hierover gaat ook de schitterende, driedelige televisiedocumentaire Tina in Sexbierum. De zon en de maan staan symbool voor de warme Oriënt en het killere Westen.
De titel doet denken aan die van de debuutroman van de Surinaamse schrijver Xillan Macrooy: Mensen als zonnen en mensen als manen (uitg. Blauw Gras). Het is al met al een hoopvolle titel: er is voor Farifteh weliswaar een deur dichtgeslagen, maar een raam met een uitzicht opengegaan waardoor zowel de zon als de maan vallen te zien.
Inzoomen en uitzoomen
De kunstenares wordt in 1982 in Teheran geboren en woont vanaf haar dertiende in het kader van gezinshereniging in Nederland. Ze studeert aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag, waar ze in 2021 afstudeert in fotografie. Sindsdien wint ze met haar foto’s en films vele prijzen, waaronder de Zilveren Camera in de categorie Storytelling (2024). Farifteh strijkt in Sexbierum neer nadat ze de huur in Amsterdam niet meer op kan brengen.
Foto: Aron Weidenaar.
De installatie vertoont in zekere zin gelijkenissen met de film die ze in het kader van Document Nederland maakte en die in het Amsterdamse Rijksmuseum (2025) te zien was, maar de twee verschillen wezenlijk van elkaar. Waar het in Document Nederland over ‘ons’ gaat – over hoe wij ons verhouden tot vluchteling B. die vastzit op Schiphol – vertrekt deze installatie bij Farifteh zelf en bij haar komst naar en integratieproces in Sexbierum. De film voor Document Nederland wil onderzoeken (een woord dat Farifteh zelf ook gebruikt in een interview in het televisieprogramma Buitenhof), waar haar installatie juist emoties en ideeën wil overbrengen.
Emoties en ideeën over de (on)mogelijkheid om je in te leven in de pijn van een ander en er voor elkaar te zijn. Over samenleven zonder de verschillen glad te strijken. De documentaire Document Nederland zoomt in (zelfs letterlijk: louter op de ogen van B.), de installatie zoomt uit. Over de Friese akkers, modder, smalle weggetjes, wolkenluchten en de zee.
Het verhaal van ontheemding en onthechting van Farifteh (maar ook van vluchteling B.) zoomt tevens uit in de zin dat het universeel is en eigenlijk door iedereen zou moeten worden gezien en gehoord. Juist nu. De muziek van Eddy Steeneken, Freedom van Homayoun Shajarian & Seventh Soul, en Tehran van Roody sluiten naadloos op het verhaal en de beelden aan. Ze gaan niet samen, maar blijven in hun eigenheid staan. Zo zou het moeten zijn.
Foto: Tina Farifteh.
