De waardigheid van een invalide

‘Er wordt gezegd dat de samoerai een tweevoudige weg heeft, van het penseel en het zwaard’, aldus het geschreven motto aan het begin van Joe Speedboot. De spreuk is ontleend aan de zeventiende-eeuwse Japanse samoerai en filosoof Miyamoto Musashi. De pen staat dan voor cultuur, het zwaard staat voor de strijd. Voor de invalide hoofdpersoon Fransje Hermans wordt dit motto de werkelijkheid: hij kan goed schrijven, maar hij blijkt ook uit te blinken in de merkwaardige sport armworstelen.

Dagboek

De middelbare scholier Fransje (Daan Buringa) zit sinds een onzinnig ongeluk in een rolstoel. Na veel oefenen kan hij wel zijn armen en handen gebruiken, maar hij kan niet praten. Schrijven kan hij daarentegen als de beste: hij schrijft het ene na het andere dagboek vol met eigen overpeinzingen en met alles wat er gebeurt in zijn (fictieve) dorp Lomark.

Fransje is erg intelligent, zijn hersenen zijn door het ongeluk niet geraakt. Helaas groeit hij op in het kansloze gezin van een autosloper, met een onbruikbare broer (Chris Peters). Zijn ouders (Janni Goslinga en Rogier Schippers), onervaren in dit soort tegenslag, proberen in hun onmacht de gehandicapte zoon het gevoel te geven dat hij nuttig is.

In zijn waarde

Maar het licht gaat bij Fransje pas aan als de onaangepaste, creatieve, goedlachse Joe Speedboot ten tonele verschijnt. Joe neemt Fransje als eerste serieus, laat hem in zijn waarde en kan Frans’ gezelschap waarderen. Wanneer blijkt dat Fransje door al het rijden met de rolstoel en door zijn taak in de autosloperij een ijzersterke rechterarm heeft ontwikkeld, bedenkt Joe dat Fransje wel kan gaan meedoen aan wedstrijden armworstelen, waarbij stevig wordt gegokt.

Succesroman

Het verhaal kent een onderstroom van lichtvoetig gebrachte filosofie, leunend op de eerdergenoemde Miyamoto Musashi. Die komt ook aan de orde in Joe Speedboot (2005), de meeslepende en hilarische succesroman van Tommy Wieringa die aan de film ten grondslag ligt. Het is niet verstandig de vergelijking met het boek ver door te voeren. De plot is onvermijdelijk flink ingedikt en er zijn stevige elementen weggelaten.
Knap is dat het scenario van Jan Eilander en Daniël Samkalden de essentie van het coming-of-age verhaal desondanks overeind laat. Zij hebben het verhaal van Tommy Wieringa meer dan verdienstelijk omgezet in een filmscript. Het script laat het oorspronkelijke verhaal intact, en het nodigt de kijker uit mee te gaan in het wel en wee van Fransje.

Uiteraard zijn daartoe aanpassingen gedaan. De meest opvallende is die van de verteller: de stem van vriendin PJ (spreek uit: PieDjé) vertelt in de voice-over het verhaal van Fransje. Aan het einde van de film blijkt waarom, dat moeten we hier niet verklappen.

Waagstuk

Regisseur Sam de Jong heeft een flinke dobber gehad aan de verfilming van de roman van Wieringa. Het boek wordt beschouwd als een moderne klassieker, het is per definitie een waagstuk dat te willen verfilmen. De Jongs filmplannen lagen er sinds 2021, de opnames startten begin mei 2024. De film is er nu, bijna twee jaar later. Een van de tegenvallers was dat hoofdspeler Daan Buringa een arm brak, waardoor de opnames moesten worden stilgelegd.

Geestig

Deze verfilming is het wachten waard. Het is een fijne, geestige film geworden. Belangrijk voor dat succes zijn de drie hoofdrolspelers: Tobias Kersloot als Joe Speedboot, Daan Buringa als Fransje, en QiQi van Boheemen als PJ. Drie sterke jonge acteurs die ervoor zorgen dat we dit verhaal geloven. Vooral de charismatische Tobias Kersloot (Joe) is een groot talent. Daan Buringa moet het als zwijgende invalide voornamelijk hebben van zijn mimiek. Dat gaat hem behoorlijk goed af, Buringa heeft een heel scala aan gelaatsuitdrukkingen in zijn mars.

Voorts valt Chris Peters op, als Fransjes lamlendige broer Dirk. Peters mag lekker vet een sukkel spelen, met als gevolg dat we serieus medelijden krijgen met het feit dat Fransje het van deze grote broer moet hebben voor het vertier in zijn leven.

Ongezelligheid

Dit alles tegen de achtergrond van een landschap dat afwisselend boerenland, industrie en rivieren laat zien. Veel ongezelligheid: Nederland biedt geen herbergzame aanblik in deze film.
In de score zorgt een wisselwerking van Hollandse smartlappen, gabberhouse, house en zachte singer/songwritermuziek (we zien Froukje!) voor commentaar op de locaties waar we zijn. Dit alles dient ter ondersteuning van de ontwikkeling die de personages doormaken: van verwarde, dorpse pubers bij wie langzaam enig besef ontstaat van wat ze willen, tot strijdvaardige jongvolwassenen. Joe Speedboot is een vrolijke, hoewel nogal dik aangezette, feelgoodfilm.