Bij voorbaat kansloos

Vijftien jaar is ze, nog net geen zestien, het meisje dat met een joekel van een blauw oog en een hechting in haar wenkbrauw moet verschijnen bij de rector en de zogeheten zorgcoördinator. De vraag is hoe deze scholier ertoe is gekomen een lelijk misdrijf te plegen. Wat is er aan het incident voorafgegaan, wat speelt er allemaal in zo’n leven? Wat gaat er in haar hoofd om, en waarom is dat zo?

Wanhoop

Als antwoord op deze vragen springt Guadalupe, gespeeld door June Yanez, om te beginnen twee maanden terug in de tijd. In korte, heftige, maar ook gevoelige en grappige scènes schetst Guadalupe het beeld van de omstandigheden en gebeurtenissen die haar uiteindelijk tot wanhoop hebben gedreven.

Een vader heeft ze niet, moeder is afwezig, thuis heeft ze een klein zusje. Het belangrijkste deel van haar leven speelt zich af op school. Guadalupe zou het in principe ver kunnen schoppen. Maar ondanks haar intelligentie wordt haar schoolcarrière een mislukking. Ze wordt steeds van school gestuurd, totdat ze in het afvoerputje van het systeem terecht is gekomen: ‘Dit is de plek waar je heen gaat als geen school je meer wil hebben.’ Daar raakt ze in de problemen doordat ze hardnekkig te laat komt. En regels zijn regels, wie te laat komt, krijgt straf.

Beperking

June Yanez heeft als speelvlak niet meer dan een grote grijze kubus van één kubieke meter tot haar beschikking. De hele voorstelling speelt zich af boven op die kubus. Daarop staat, danst, ligt, kruipt, hurkt Yanez, gehuld in zwarte kleren.

De afbakening van die kubus dwingt de acteur tot samengebald spel, klein maar heftig, maar de beperking staat ook voor de kleine wereld waarin Guadalupe leeft en waaraan ze zich niet kan onttrekken.

Rijke bitch

Het stuk is vormgegeven als één lange monologue intérieur. Daarin vertelt Guadalupe haar verhaal. Met de kin op de borst kijkt ze van onder haar wenkbrauwen de wereld in. Aanvallend, maar ook kwetsbaar, angstig, onzeker. Daarnaast zet Guadalupe negen andere personages neer: vriendinnen, klasgenoten, leraren, haar zusje, de kleuterjuf, kennissen. Ieder personage heeft een eigen lichaamstaal, gelaatsuitdrukking, stembuiging.
Zo beeldt ze de bekakte moeder van een rijke vriendin uit. Die moeder wil de jongelui die bij haar kind op bezoek zijn zicht op beeldende kunst bijbrengen. In een minuut tijd, met slechts een paar gebaren, gelaatsuitdrukkingen en stembuigingen, maakt Yanez van deze vrouw een onuitstaanbare rijke bitch die uiteraard makkelijk praten heeft tegen de kansloze pubers.

Straattaal

Yanez schakelt als een razende van personage naar personage. Van monoloog naar dialoog, of zelfs naar een gesprek met drie mensen plus haar moeder op FaceTime op een denkbeeldige telefoon. Van Standaardnederlands naar straattaal, zelfs naar Frans.

Gaandeweg ontrolt zich het verhaal van een meisje dat op het eerste gezicht een grofgebekte rotpuber is met lak aan regels, maar dat in werkelijkheid bang is, eenzaam en machteloos. Ze zit zodanig klem in de omstandigheden waarin ze moet functioneren, dat ze zich onmogelijk ‘normaal’ kan ontwikkelen, laat staan floreren of zelfs excelleren.

Veelzijdig

Het grote talent June Yanez (°1997), nieuwe aanwinst van ITA Ensemble, gaat in de regie van Zephyr Brüggen tot het uiterste. Brüggen staat bekend om haar zeer lijfelijke ensceneringen, waarin ruimte is voor humor, en waarin schijnbare chaos uiteindelijk toch leidt tot een rond verhaal. In Yanez treft zij een veelzijdige, gedreven acteur, die op het manische af in staat is elk denkbaar personage razendsnel geloofwaardig en zelfs geestig neer te zetten.

Aanklacht

Deze tekst van Leila Sahir is geïnspireerd door de HUMAN documentaireserie Klassen van Sarah Sylbing en Ester Gould, over kansarme scholieren in Amsterdam Noord.
Het incident is – onder de bovenlaag van een klein, persoonlijk verhaal – een maatschappelijke aanklacht tegen een wereld waarin ‘wit en kapitaalkrachtig’ bij voorbaat met 1-0 voorstaat, ten koste van ‘van kleur en arm’. Het is een aanklacht tegen het rigide schoolsysteem, waarin regels belangrijker zijn dan leerlingen en hun persoonlijke drijfveren. Structureel onbegrip kan een mens tot ernstige daden drijven.

Meer oog voor de situatie waarin zulke jongeren zitten is nodig. Misschien lijken ze lastig en onhandelbaar, maar oordeel niet voordat je weet wat er misschien allemaal achter hun daden zit.

Tekst: Leila Sahir
Lichtontwerp: Xenia Filimonova
Geluid: Jonathan Salas